Dawne Zawiercie w fotografiach i opowiadaniach

W latach siedemdziesiątych XIX wieku Zawiercie było już znaczącym  ośrodkiem przemysłowym. Kolejnym zakładem, który powstał na terenie Zawiercia była Fabryka Szkła. Pierwszą urzędową wzmiankę o Fabryce Szkła  zamieszcza dokument z 1880 roku. Jest to doroczny raport naczelnika gminy w Kromołowie o stanie przemysłu na podległym mu terenie. Sporządzony został dla naczelnika powiatu w Olkuszu. (Kromołów był w tym czasie jedną z gmin powiatu olkuskiego należącego do guberni kieleckiej a Zawiercie Wielkie należało natomiast do gminy Poręba Mrzygłodzka i guberni piotrkowskiej. Włączenie gminy Kromołów i Zawiercia Małego do powiatu będzińskiego i tejże guberni nastąpiło w roku 1885). Wspomniany raport informuje,iż tutejsza szklarnia mieściła się w jednym murowanym budynku i zatrudniała 22 robotników z czego 17 było fachowcami cudzoziemskimi.      

Inicjatorem rozpoczęcia w Zawierciu wyrobów ze szkła był tutejszy właściciel ziemski Andrzej Chmielewski. Po jego śmierci szklarnia weszła w posiadanie A. Grelaka, ten zaś  w 1883 roku sprzedał ją Markusowi Holenderskiemu i Samuelowi Mendelsonowi. Po niecałym roku 13 grudnia 1883 roku odsprzedali ją przedsiębiorstwu S. Reich i Spółka za 10 tysięcy rubli. Spółka ta była już znanym producentem szkła w Czechach i Morawach.                                                                                 

W latach 1884-1899 Reichowie zaczęli systematycznie rozbudowywać hutę. Wzniesiono nowe hale produkcyjne z 2 piecami mieszczącymi 12 donic do wytopu szkła, wybudowano suszarnie piasku szklarskiego, wypalarnie, magazyny oraz pomieszczenia szlifierni szkła. W następnych latach postawiono trawialnię kryształów, składy kwasu siarkowego, kuźnię oraz budynek mieszczący generator spalin. W 1986 roku ruszyła druga hala produkcyjna dobudowano ślusarnię, stolarnię, malarnie szkła oraz nowe pomieszczenia biurowe i dom mieszkalny dla dyrekcji. Rozbudowę zakończono w 1899 roku postawieniem magazynów wyrobów gotowych i doprowadzeniem bocznicy kolejowej. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego z 1895 roku podaje, że huta szkła Reich zatrudnia 800 robotników. W dniu 3 lipca 1900 roku zostało mianowane „Towarzystwo Akcyjne Huty Szkła w Zawierciu dawniej S. Reich et Co.” W tym samym roku od Edmunda Marcusa z Będzina dokupiono nieruchomość w Zawierciu, on kupując ponad tysiąc akcji został drugim obok Reicha współwłaścicielem i dyrektorem fabryki. W tym też roku na 10 parcelach wybudowano domy fabryczne przy późniejszej ul. Pileckiej (obecnie część ul. Paderewskiego i Powstańców Śląskich). W 1912 roku wybudowano dwuklasowy budynek szkoły fabrycznej.

W czasie I Wojny Światowej rabunkowa gospodarka okupanta (wywóz maszyn, urządzeń pędnych i elektrycznych) była powodem dużych kłopotów w powojennym uruchomieniu fabryki.

Podczas II Wojny Światowej huta była czynna, i została przejęta przez berlińska centralę HTO a jej niemieckim komisarzem został Hans Gnadiger. W okresie okupacji wielu członków załogi zostało aresztowanych i wywiezionych, a zatrudniono nieletnich (14-18 lat) Polaków, którzy stanowili jedną czwartą załogi.

            Po wojnie w 1946 roku naczelnym dyrektorem został Władysław Żak, a huta przeszła na skarb państwa. Uchwalenie przez sejm w 1950 roku Ustawy o sześcioletnim planie rozwoju gospodarczego i budowy socjalizmu w Polsce zakończyły ponad 60-letnie posiadanie huty przez Reichów, Markusów i Martinich. Dnia 3 maja 1950 roku hucie nadano nazwę: Huta Szkła Gospodarczego i Oświetleniowego w Zawierciu.

W latach 1960-1980 kierownictwo partyjne i polityczne zaplanowało drugi okres uprzemysłowienia kraju, co zapoczątkowało wiele kosztownych inwestycji w hucie na ogólną sumę ponad 382  975,9 zł.

Od 1998 roku huta była Spółką Akcyjną, a po okresie upadłości w 2009 roku została kupiona przez nowych inwestorów. Obecne nazwa firmy to Huta Szkła „Zawiercie” sp. z o. o.

W tym krótkim rysie historycznym nie sposób opisać dokładnie historii huty, ten rys to w większości „suche” fakty (choć wiele innych zostało pominiętych), ale myślę, że choć trochę została przybliżona historia huty szkła.

Podziękowania dla dyrekcji Huty Szkła za pomoc w przygorowaniu materiału.

Autorzy:J.S. Gębka

Zainteresowanych i posiadaczy innych materialów prosimy o kontakt : jaslaz@poczta.onet.pl